menu
×
logo reslegal
menu

ODSZKODOWANIE ZA NIESŁUSZNE SKAZANIE LUB TYMCZASOWE ARESZTOWANIE

Nasza Kancelaria świadczy pomoc na rzecz osób, które zostały niesłusznie zatrzymane, tymczasowo aresztowane lub skazane.

Nasze usługi są także kierowane do spadkobierców (małżonka i dzieci) osób, które w czasach komunizmu były niesłusznie skazane w związku z ich działalnością patriotyczną.

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że jeżeli ich rodzic, dziadek lub nawet pradziadek – był skazany w okresie komunizmu za działalność polityczną, walkę z komunizmem, był tzw. żołnierzem wyklętym lub w inny sposób działał na rzecz niepodległości Polski, zaś reżimowe władze go skazały na pobyt w więzieniu, to mimo upływu często ponad 70 lat od skazania – można domagać się odszkodowania i zadośćuczynienia. Nasza Kancelaria pomaga zainteresowanym, jak i ich spadkobiercom w uzyskaniu takich świadczeń, a gra wiele warta, bo zasądzane kwoty sięgają często setek tysięcy złotych. Posiadamy duże doświadczenie w dochodzeniu tego typu roszczeń, które są oparte na tzw. ustawie lutowej (czyli ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego). Pomagamy zarówno w złożeniu wniosku o unieważnienie kwestionowanego wyroku, jak też reprezentujemy Klientów w toku postępowań o zadośćuczynienie i odszkodowanie za takie skazanie.

 

Czym jest odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub tymczasowe aresztowanie?

Otóż rzeczony środek kompensacyjny, jak sama nazwa wskazuje, jest jednym z instrumentów prawa karnego procesowego, w ramach, którego osoba niesłusznie skazana może domagać się od Skarbu Państwa stosownego świadczenia wyrażonego w pieniądzu. Dochodzone odszkodowanie służyć ma naprawieniu poniesionej szkody, rozumianej jako faktycznie poniesiona strata oraz utracone korzyści. Odszkodowanie ma wyrównać stan majątkowy poszkodowanego do poziomu w jakim znajdowałby się gdyby nie np. niesłuszne wykonanie kary pozbawienia wolności.

Odrębną instytucją jest zadośćuczynienie za krzywdę doznaną w wyniku niesłusznego skazanie lub tymczasowego aresztowania. Istotą rzeczonej instytucji jest swoistego rodzaju rekompensata za cierpienia fizyczne, psychiczne, rozstrój zdrowia oraz inne niematerialne następstwa skazania.

Kto może się ubiegać o odszkodowanie?

Na kanwie rozważań w omawianym przedmiocie często pojawia się pytanie kiedy można domagać się takiego odszkodowania i jakie są realne szanse na jego uzyskanie?

Rozwiązując wskazaną powyżej zagwozdkę należy wskazać, że zgodnie z art. 552 – ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, skazany ma prawo domagać się od Skarbu Państwa stosownego odszkodowania w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania, kasacji lub skargi nadzwyczajnej został uniewinniony lub skazany na łagodniejszą karę. Taka konstrukcja przytoczonego powyżej przepisu pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż pierwszą przesłanką uprawniającą do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie jest skazanie prawomocnym wyrokiem karnym.

Prawomocność wyroku oznacza, iż nie przysługuje od niego żaden zwyczajny środek zaskarżenia, tzn. skazanemu nie przysługuje apelacja, a w odniesieniu do wyroku nakazowego – sprzeciw. Z praktyki orzeczniczej jednoznacznie wynika, iż odszkodowanie za niesłuszne skazanie dotyczy zazwyczaj kary pozbawienia wolności, albowiem to ten rodzaj kary związany jest w największym stopniu ze swoistego rodzaju napiętnowaniem skazanego. W oczach opinii publicznej skazany na karę pozbawienia wolności jest zazwyczaj zwykłym „bandytą”, „mordercą”, „gwałcicielem”. Dodatkowo, gdy jest to kara bez warunkowego zawieszenia jej wykonania wiąże się ona z jeszcze jedną stresogenną okolicznością – pobytem w zakładzie karnym. Izolacja skazanego od świata zewnętrznego, od dotychczasowego środowiska, rodziny, przyjaciół oraz więzienne „rytuały” często bywają dla skazanego największym wyzwaniem.

Idąc dalej, „wadliwy” wyrok musi zostać zmieniony na uniewinniający lub orzekający karę łagodniejszą. Przez karę łagodniejszą rozumiemy nie tylko niższy wymiar kary lecz także jej zamianę na karę łagodniejszego rodzaju np. karę ograniczenia wolności orzeczoną w miejsce kary pozbawienia wolności. Ta korzystna dla skazanego zmiana musi ponadto nastąpić w drodze kasacji, wznowienia postępowania lub skargi nadzwyczajnej.

Drugą z przesłanek uprawniających do otrzymania odszkodowania jest sytuacja, w której w wyniku wznowienia postępowania rozpoznawana ponowie sprawa została umorzona wskutek uwzględnienia pominiętych we wcześniejszym postępowaniu okoliczności. Chodzi tu o sytuację, kiedy nie uwzględniono istniejących już okoliczności, które powinny zostać uwzględnione i w konsekwencji doprowadzić do umorzenia postępowania już na wcześniejszym etapie procedowania. Należy jednak zaznaczyć, iż muszą być to okoliczności, które istniały na wcześniejszym etapie postępowania, a nie wyniknęły dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Jakiej kwoty odszkodowania skazany może dochodzić?

Kwestia ta pozostaje problematyczna, albowiem brak jest ściśle określonego przelicznika, pozwalającego ustalić wysokość odszkodowania w każdej tego typu sprawie. Każda tego typu sprawa ma nieco inny charakter, w każdej występują inne okoliczności, stanowiące podstawę orzeczenia w tym przedmiocie, dlatego też do każdej z takich spraw należy podejść bardzo indywidulanie. W postępowaniu wszczętym na skutek wniosku o odszkodowanie za niesłuszne skazanie Sąd bierze pod uwagę oprócz czasu trwania izolacji również osobiste okoliczności, związane bezpośrednio ze skazanym, m.in. jego wiek, status społeczny i zawodowy, czy też stan zdrowia. Dochodząc odszkodowania należy wykazać realną szkodę majątkową jaka została poniesiona przez skazanego oraz członków jego rodziny w związku z pobytem w zakładzie karnym. W toku postępowania można również próbować wykazać utracone korzyści, których skazany mógł się spodziewać, a które zostały zaprzepaszczone wskutek wykonywania względem niego kary pozbawienia wolności.

Do jakiego Sądu należy skierować wniosek?

Zgodnie z art. 554 kodeksu postępowania karnego wniosek należy złożyć w sądzie okręgowym w okręgu, którego wydano orzeczenie w pierwszej instancji, a w wypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania - w sądzie okręgowym właściwym ze względu na miejsce, w którym nastąpiło zwolnienie zatrzymanego. We wniosku, oprócz wskazania sądu, do którego jest on kierowany należy oznaczyć wnioskodawcę, konkretnie wskazać żądanie, uzasadnić powoływane okoliczności, wykazując realną szkodę materialną. W przypadku dochodzenia zadośćuczynienia należy opisać wszelkie cierpienia fizyczne i psychiczne skazanego bezpośrednio związane z pobytem w zakładzie karnym, wskazać na negatywne dla skazanego następstwa izolacji od świata zewnętrznego. Można także podnieść okoliczności związane z wpływem skazania na dalsze życie skazanego. Warto także poprzeć swoje twierdzenia załączonymi do wniosku dowodami, w postaci dokumentów, odpowiednich zaświadczeń, czy też dowodami osobowymi w postaci świadków.

Sąd okręgowy na rozprawie orzeka w składzie jednego sędziego. Stronami w postępowaniu są: wnioskodawca, prokurator oraz Skarb Państwa. Postępowanie jest wolne od kosztów sądowych. W razie uwzględnienia roszczeń choćby w części wnioskodawcy przysługuje od Skarbu Państwa zwrot uzasadnionych wydatków, w tym z tytułu ustanowienia jednego pełnomocnika.

Przedawnienie roszczeń

Skazany, chcący dochodzić swoich praw w sądzie musi spieszyć się z podjęciem decyzji o złożeniu wniosku o odszkodowanie, bowiem roszczenia z tego tytułu stosunkowo szybko się przedawniają. W każdym z trzech przypadków, termin przedawnienia roszczeń wynosi 1 rok, przy czym bieg rzeczonego terminu liczony jest dla każdego przypadku od innego momentu. W przypadku niesłusznego skazania rozpoczyna się on od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia, przy tymczasowym aresztowaniu - od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, a przy zatrzymaniu bieg wskazanego terminu liczony jest od daty zwolnienia zatrzymanego.

Kto może dochodzić roszczeń w przypadku śmierci skazanego?

W razie śmierci skazanego prawo do odszkodowania przysługuje temu, kto wskutek wykonania kary lub niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania utracił:

1) należne mu od uprawnionego z mocy ustawy utrzymanie;
2) stale dostarczane mu przez zmarłego utrzymanie, jeżeli względy słuszności przemawiają za przyznaniem odszkodowania.

Termin do wystąpienia ze stosownym wnioskiem został ograniczony do jednego roku i rozpoczyna swój bieg od dat wskazanych w podtytule „przedawnienie roszczeń”, jak również może być liczony od daty śmierci skazanego, uprawnionego do uzyskania odszkodowania.

Podsumowując rozważania dotyczące odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie należy z całą stanowczością podkreślić, iż z reguły są to sprawy, które charakteryzują się długim okresem oczekiwania na rozstrzygnięcie. Mając na uwadze praktykę sądową w tym zakresie trzeba podkreślić, że sądy niechętnie zasądzają na rzecz „byłych” skazanych olbrzymie koszty odszkodowania, a przypadki podobne do sprawy Tomasza Komendy należą do rzadkości. Analizując wyroki sądów z ostatnich kilku lat zauważamy pewnego rodzaju ignorancję dla praw osób skazanych. Zazwyczaj kwoty odszkodowania za niesłuszne skazanie oscylują wokół kwot od 100.000 do 200.000 zł, zaś sumy zadośćuczynienia są nieco wyższe. Należy jednak pamiętać, że każda sprawa jest inna, występują w niej inne okoliczności, a zatem kwota odszkodowań w każdej ze spraw może znacząco różnić się od innych, mimo, że podobnych stanów faktycznych.